Edupolis

Wystawa toruńskiego Muzeum Etnograficznego na Litwie

„Wiosenne i wielkanocne zwyczaje w Polsce” to już czwarta wystawa ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Toruniu organizowana na Litwie w rejonie Solecznickim, gdzie mieszka najwięcej Polaków w tym kraju. Najnowsza ekspozycja prezentuje występujące w Polsce obrzędy i zwyczaje wiosennego cyklu świątecznego: od Środy Popielcowej do Poniedziałku Wielkanocnego. 

Na ekspozycji pokazanych zostanie ok. 180 obiektów. 

– Są to powszechnie znane symbole Wielkanocny: baranki, kurczaki, zające, a przede wszystkim pisanki – mówi autorka koncepcji wystawy, dr Magdalena Ziółkowska-Mówka, kustosz w Dziale Folkloru i Kultury Społecznej. – Zobaczymy blisko 80 pisanek wykonanych różnymi technikami, m.in. batikową, pisanki malowane, skrobane, oklejane, zdobione koronkami i wstążkami, pisanki ażurowe. 

Wystawa prezentuje również eksponaty związane z innymi zwyczajami wielkanocnymi, dziś już nierzadko zapomnianymi lub żywymi w niektórych regionach. Zobaczymy na niej m.in. kołatki i terkotki, których dźwięk obwieszczał połowę postu podczas obchodów półpościa, a w Wielki Czwartek, na znak żałoby, zastępował dźwięk dzwonów kościelnych. – Obejrzymy kropielniczki i butelki na wodę święconą, ponieważ w Wielką Sobotę oprócz jedzenia święci się wodę, ogień i ciernie – dodaje dr Ziółkowska-Mówka. –Poświęconą wodą dawniej kropiono obejścia, żarzącymi się węgielkami przyniesionymi z kościoła rozpalano ogień w piecu, ciernie rozrzucano na polach i zatykano za obrazy. Zabiegi te miały zapewnić zdrowie i urodzaj. 

Na ekspozycji zaprezentowane zostaną stroje kolędników wielkanocnych i ich atrybuty, m.in. czapki pucheroków i włóczebników z podkrakowskich wsi, którzy w Niedzielę Palmową odwiedzają domy sąsiadów i wygłaszają żartobliwe rymowanki. Będzie możliwość przyjrzenia się mundurom turków wielkanocnych z okolic Rzeszowa, którzy w Wielki Piątek zaciągają straże przy Grobie Chrystusa, a w Niedzielę i Poniedziałek Wielkanocny obchodzą domy z życzeniami. Uwagę zwiedzających zapewne przykują wielobarwne stroje śmiergustów, którzy do dziś w Lany Poniedziałek oblewają przechodniów na wilamowickim rynku. Zobaczymy wózek z figurą Chrystusa Zmartwychwstałego, z którym chłopcy tego dnia kolędowali w okolicach Krakowa oraz rekonstrukcję wózka z kogutem. Na wystawie będzie to rzeźba, lecz dawniej mógł to być żywy ptak. Dojrzeć go można na jednej z prezentowanych fotografii, bowiem ekspozycję uzupełniają reprodukcje dziewiętnastowiecznych rycin, pocztówek oraz archiwalnych i współczesnych zdjęć. 

Wystawa dofinansowana ze środków Samorządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego.

Termin: 6.03.2026–19.04.2026 
Miejsce: Pałac Balińskich w Jaszunach (rejon Solecznicki na Litwie)
Koncepcja wystawy: Magdalena Ziółkowska-Mówka 
Autorki tekstów: Hanna M. Łopatyńska, Magdalena Ziółkowska-Mówka