Edupolis

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Edukacja jako zobowiązanie

Dziś (27 stycznia) obchodzimy Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu, ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w 2005 roku. Ta data nie została wybrana przypadkowo – to rocznica wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau w 1945 roku. Dzień ten to nie tylko akt upamiętnienia jednej z największych tragedii XX wieku, ale także zobowiązanie do głębokiej refleksji nad skutkami systemowej nienawiści, dehumanizacji i wykluczenia, które pochłonęły około 6 milionów żydowskich ofiar oraz miliony innych represjonowanych grup.

Anatomia ludobójstwa: od teorii do praktyki

Edukacja o Holokauście wymaga wyjścia poza suchą faktografię i katalog dat. Jej sednem powinno być zrozumienie mechanizmów, które doprowadziły do tego, że nowoczesne, wysoko uprzemysłowione państwo mogło przeprowadzić bezprecedensową operację eksterminacji:

• Rosnący antysemityzm (sięgający średniowiecznych korzeni, ale intensyfikowany od lat 80. XIX wieku poprzez pseudonaukowe teorie rasowe).
• Język nienawiści i dehumanizacja (propagandowe materiały NSDAP porównujące Żydów do szkodników i chorób).
• Stopniowa dyskryminacja (od Ustawy o Ochronie Rasy z 1933 roku, przez Dekrety norymberskie z 1935 roku, aż do Akcji T4).
• Społeczna obojętność i przyzwolenie (milczenie społeczeństwa niemieckiego wobec wypychania Żydów z życia publicznego).

Te mechanizmy – niepokojąco widoczne także we współczesnym świecie – stanowić powinny centralny punkt świadomej i odpowiedzialnej pracy edukacyjnej.

Kompetencje społeczne jako antidotum

W ostatnich miesiącach edukacyjna praca nad pamięcią o Zagładzie skupia się na łączeniu wiedzy historycznej z kształtowaniem kompetencji obywatelskich:

• Empatia – zdolność stawiania się w sytuacji prześladowanych.
• Krytyczne myślenie – umiejętność rozpoznawania propagandy i manipulacji.
• Odpowiedzialność za słowo – świadomość mocy języka i konsekwencji słów.
• Gotowość do akcji – reagowanie na przejawy nienawiści, uprzedzeń i przemocy symbolicznej.

Szkoła odgrywa tu rolę forpoczty, budując postawy oparte na szacunku dla godności człowieka i wrażliwości na los drugiego.

Pamięć jako imperatyw dla przyszłości

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu to moment zadumy, ale również impuls do działania. Nie może być pustą ceremonią – musi stać się okazją do pogłębionych rozmów, przedsięwzięć edukacyjnych i krytycznej refleksji nad tym, jak doświadczenia przeszłości pomagają młodym ludziom zrozumieć złożoność współczesnego świata oraz ich własną w nim odpowiedzialność obywatelską.

W tym roku obchody tego dnia uświetni międzynarodowy pokaz filmu „Kto napisze naszą historię” w reż. Roberty Grossman. Pokaz będzie miał miejsce w ponad 250 lokalizacjach na całym świecie: siedzibach organizacji międzynarodowych, ośrodkach kulturalnych i naukowych, muzeach, kinach, teatrach oraz w synagogach. Relacja na żywo z tego wydarzenia zostanie udostępniona w języku polskim na profilu Facebook Żydowskiego Instytutu Historycznego.

Relacja rozpocznie się ok. godz. 18.30. Po ceremonii powitalnej, która będzie transmitowana LIVE z UNESCO, nastąpi pokaz filmu. Osobom śledzącym relację na jednym z profili Facebook zostanie w tym czasie udostępniony materiał filmowy, na który złożą się m.in. rozmowa z Robertą Grossman – reżyserką filmu i autorką scenariusza, Krzysztofem A. Rozenem – współautorem i współkoordynatorem Programu Oneg Szabat oraz Anną Duńczyk-Szulc, współkuratorką wystawy stałej w ŻIH.