Departament Edukacji

Wyniki krajów według poziomów wiedzy TKS

W badaniu wyznaczono 3 poziomy wiedzy pedagogicznej. W Polsce wyniki 25% nauczycieli odpowiadają najwyższemu poziomowi 3, większości, 64% nauczycieli – poziomowi 2, a wyniki 11% nauczycieli to poziom 1. W krajach z podobnymi do Polski średnimi wynikami więcej było nauczycieli z najwyższymi wynikami (poziom 3: w USA – 51%, w Portugalii – 40%,w Chorwacji 34%). W porównaniu z innymi krajami w Polsce niewielu jest nauczycieli z niskimi wynikami.

Opis poziomów wiedzy pedagogicznej TKS

Poziom 1

Nauczyciele wykazują się podstawową wiedzą praktyczną w zakresie strategii dydaktycznych niezbędnych do budowania efektywnego środowiska uczenia się. Obejmuje ona powszechnie przyjęte sposoby budowania relacji z uczniem oraz strategie angażowania i motywowania uczniów. Nauczyciele ci wykazują się częściowo wiedzą praktyczną w zakresie udzielania informacji zwrotnej, a także spójności i sprawiedliwości oceniania.

Poziom 2

Nauczyciele wykazują się wiedzą w zakresie ugruntowanych pojęć i zagadnień pedagogicznych wspierających elastyczne dostosowywanie metod nauczania, motywowanie uczniów i ocenianie. Znają szereg strategii dydaktycznych oraz zasad uczenia się i potrafią trafnie dobrać je do konkretnych sytuacji na lekcji. Ich wiedza obejmuje ugruntowane teorie dotyczące motywacji, procesów poznawczych i metapoznawczych oraz planowania nauczania. Wiedzą, jak modyfikować sposób nauczania, aby wspierać uczniów o zróżnicowanych potrzebach. Potrafią rozpoznawać kluczowe czynniki psychologiczne i rozwojowe w uczeniu się oraz interpretować wyniki oceniania, by podejmować decyzje dotyczące nauczania.

Poziom 3

Nauczyciele wykazują się złożoną wiedzą pedagogiczną, świadczącą o dogłębnej znajomości zagadnień oraz orientacji we współczesnym dyskursie edukacyjnym. Potrafią dostrzegać subtelne różnice w praktykach dydaktycznych, procesach uczenia się i metodach oceniania, opierając się na głębokiej znajomości i rozumieniu ugruntowanych teorii uczenia się i podstawowych zasad psychometrii, a także aktualnych podejść do nauczania i uczenia się. Posiadana wiedza pozwala im na ewaluację i różnicowanie strategii, a także na wyciąganie trafnych wniosków z danych dotyczących uczenia się i oceniania, by podejmować decyzje dotyczące nauczania.

Wykres 2: Odsetek nauczycieli według poziomów wiedzy pedagogicznej w badaniu TKS

Zróżnicowanie wyników między szkołami

W Polsce zróżnicowanie wyników między szkołami jest bardzo niewielkie. Odpowiadają za nie przede wszystkim cechy nauczycieli – czyli szkoły są do siebie podobne, ale nauczyciele wewnątrz nich różnią się znacząco. Zatem z perspektywy ucznia nie miałoby znaczenia, do której szkoły podstawowej chodzi, ale na którego nauczyciela w niej trafi, a w jednym pokoju nauczycielskim kadra niekoniecznie operuje tym samym „językiem” zawodowym i warsztatem pracy.

Polskie szkoły nie różnią się znacząco pod względem średnich wyników nauczycieli, jeśli weźmiemy pod uwagę wielkość miejscowości, w której się znajdują, a także to, czy są placówkami publicznymi czy niepublicznymi. Jednocześnie jednak w szkołach w najmniejszych miejscowościach pracuje istotnie więcej nauczycieli z najniższymi wynikami w kraju niż w szkołach wielkomiejskich (odpowiednio 28% i 21% kadry).

Z kolei w szkołach, w których jest więcej uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi uczy istotnie więcej nauczycieli z wynikami wysokimi (poziom 3, odpowiednio - 27% i 21% kadry tych szkół), wyniki te są niezależne od wielkości miejscowości lokalizacji szkoły.

Poczucie przygotowania do pracy dydaktycznej oraz własnej skuteczności zawodowej

Oprócz pomiaru wiedzy w badaniu TKS zbierano także deklaracje nauczycieli o tym, w jakim stopniu kształcenie i doskonalenie zawodowe przygotowały ich do pracy dydaktycznej. Polscy nauczyciele najwyżej oceniają swoje przygotowanie do pracy w tradycyjnym modelu nauczania, czyli do silnie ustrukturyzowanych zadań, w których to oni kierują procesem lekcyjnym. Poczucie przygotowania maleje, gdy dotyczy pracy z uczniami wymagającej wyjścia poza wpisane w ten model role i zadania.

Spośród różnych obszarów pracy dydaktycznej nauczyciele rzadziej czują się przygotowani do działań wspierających autonomię ucznia i zaangażowanie we własną naukę, na przykład oceniania rówieśniczego (59% deklaracji o przygotowaniu) czy wspierania samoregulacji (44%). Rzadziej również wskazują na poczucie przygotowania w obszarach związanych z podstawami teoretycznymi – zaledwie co drugi nauczyciel czuje się przygotowany w obszarze psychologii rozwojowej dziecka (50%) oraz teorii uczenia się (49%).

Polscy nauczyciele z wyższym poziomem wiedzy pedagogicznej słabiej oceniają swoje przygotowanie w obszarze nauczania oraz niżej oceniają swoją skuteczność w angażowaniu uczniów w naukę, zarządzaniu klasą, a także w zmniejszaniu różnic między uczniami i dbaniu o postępy w nauce każdego ucznia.

Niższa samoocena nie musi świadczyć o niższych umiejętnościach, lecz o wyższych kompetencjach w zakresie samooceny i autorefleksji  oraz  o realistycznym postrzeganiu trudności związanych z realizacją złożonych zadań dydaktycznych i bardziej rygorystycznych standardach oceny własnej pracy.

Wykresy przedstawiające deklarowane przez nauczycieli stopnie przygotowania w zakresie zagadnień związanych z nauczaniem, uczeniem się, ocenianiem i aktualnymi priorytetami w edukacji w kontekście odebranego kształcenia i doskonalenia zawodowego są dostępne do pobrania w pliku PDF.

Badanie zostało przeprowadzone w ramach programu badawczego OECD TALIS, które prowadzone jest cyklicznie od 2008 roku. Program TALIS gromadzi dane o warunkach i organizacji pracy szkół z perspektywy nauczycieli oraz dyrektorów.

Zachęcamydo lektury raportu z badania. Autorkami opracowania są badaczki z Zespołu Badań Umiejętności IBE PIB: Katarzyna Paczuska, Katarzyna Kutyłowska oraz Urszula Wągrowska.

Źródło: IBE PIB