Edupolis

„Filmowe delicje: Andrzej Wajda” – kino w dialogu z literaturą, malarstwem, historią i innymi formami twórczości

„Filmowe delicje” to tytuł nowego cyklu wydarzeń edukacyjno-kulturalnych Fundacji TUMULT, głównego organizatora Międzynarodowego Festiwalu Filmowego CAMERIMAGE i Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego, w ramach którego działa Fundusz Filmowy KUJAWY POMORZE.

Pierwsza odsłona cyklu, realizowana od września do listopada 2026 roku, została poświęcona Andrzejowi Wajdzie. W tym roku przypada bowiem 100. rocznica urodzin jednego z najważniejszych polskich reżyserów, twórcy o szczególnym znaczeniu dla polskiej kultury, sztuki filmowej i dziedzictwa narodowego.

Organizatorzy zapraszają widzów, a w szczególności uczniów szkół ponadpodstawowych z województwa kujawsko-pomorskiego, nie tylko do oglądania filmów, lecz także do ich smakowania – powoli, uważnie i z ciekawością. Uczestnicy będą odkrywać ukryte inspiracje, przyglądać się kompozycji obrazów, poznawać tajemnice warsztatu filmowego oraz obserwować drogę prowadzącą od pierwszych prób do artystycznego mistrzostwa.

Wajda jako reżyser, artysta i nauczyciel

Program „Filmowych delicji” łączy projekcje filmowe, spotkania z twórcami i ekspertami oraz działania o charakterze warsztatowym. Jego celem jest przybliżenie młodym odbiorcom twórczości i artystycznej drogi Andrzeja Wajdy, a także pokazanie filmu jako dziedziny sztuki pozostającej w nieustannym dialogu z literaturą, malarstwem, historią, teatrem i muzyką.

Organizatorzy chcą przedstawić Wajdę nie tylko jako wybitnego reżysera, lecz również jako artystę, nauczyciela i twórcę nieustannie poszukującego nowych środków wyrazu. Program został zbudowany wokół pięciu wzajemnie przenikających się obszarów.

Pierwszy z nich, „Jak uczeń Wajda stał się mistrzem”, poświęcony będzie artystycznemu dojrzewaniu reżysera – od zainteresowania malarstwem i pierwszych prób filmowych po stworzenie własnego języka artystycznego. Uczestnicy przyjrzą się temu, jak błędy, eksperymenty i kolejne doświadczenia prowadziły Wajdę do mistrzostwa.

Drugi obszar, „Malarskie inspiracje w twórczości Andrzeja Wajdy”, pozwoli prześledzić związki jego filmów z malarstwem polskim i światowym. Analizie poddane zostaną między innymi kompozycja, kolor, światło, gest i ruch – elementy, za pomocą których malarskie obrazy były przekształcane w dynamiczny język kina.

Kolejna część programu, „Adaptacje dzieł literackich”, będzie poświęcona sposobom, w jakie Wajda przekładał literaturę na język filmu. Adaptacja zostanie pokazana nie jako ilustracja książki, lecz jako samodzielne dzieło, oparte na twórczej interpretacji, pracy obrazem, światłem, kolorem, gestem i kompozycją.

W ramach sekcji „Podglądanie artysty” widzowie zobaczą materiały dokumentalne przedstawiające Andrzeja Wajdę podczas pracy. Poznają jego refleksje na temat filmu, sztuki i procesu twórczego, a także spojrzą na reżysera jako na artystę, który nieustannie konfrontował się z własnymi pytaniami i wątpliwościami.

Ostatni obszar, „Mistrzowska Szkoła Andrzeja Wajdy”, poświęcony będzie twórcom związanym ze Szkołą Wajdy. Spotkania i projekcje staną się okazją do rozmowy o relacji mistrz–uczeń oraz o znaczeniu samodzielnego poszukiwania własnego języka artystycznego.

Wrzesień: literatura, malarstwo i dokumentalne portrety artysty

Wrześniowy program rozpocznie się 14 września o godz. 11.00 projekcją filmu „Polowanie na muchy” z 1969 roku. Wydarzenie potrwa około trzech godzin. Przed seansem odbędzie się prelekcja, a po projekcji – część warsztatowa prowadzona przez dr. Piotra Kurpiewskiego, kierownika Zakładu Filmu i Mediów w Instytucie Badań nad Kulturą Uniwersytetu Gdańskiego, autora między innymi monografii Historia na ekranie Polski Ludowej.

Spotkanie poświęcone będzie relacjom Wajdy z literaturą współczesną, strategiom adaptacyjnym oraz sposobom interpretowania tekstów literackich. Punktem wyjścia do pracy warsztatowej stanie się porównanie wybranej sceny z literackim pierwowzorem autorstwa Janusza Głowackiego i jej filmową realizacją. Uczestnicy przyjrzą się między innymi konstrukcji dialogu, rytmowi narracji, sposobom budowania postaci oraz wykorzystaniu środków wizualnych. Sam film, utrzymany w ironicznym tonie, ukazuje przemiany obyczajowe i społeczne zachodzące w Polsce końca lat sześćdziesiątych.

23 września o godz. 12.00 zaplanowano pokaz filmu dokumentalnego „Wróblewski według Wajdy”. Projekcji, trwającej 42 minuty, towarzyszyć będzie prelekcja Roberta Birkholca – filmoznawcy i krytyka filmowego, adiunkta w Instytucie Literatury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, zajmującego się między innymi narracją, adaptacją i relacjami między literaturą a filmem.

Dzień później, 24 września o godz. 12.00, Robert Birkholc wygłosi wykład „O spotkaniu sztuk w ‘Lotnej’, ‘Weselu’ i ‘Przekładańcu’”. Wykład potrwa około dwóch godzin. W centrum uwagi znajdą się malarskie inspiracje obecne w trzech filmach Wajdy.

„Lotna” zostanie omówiona w kontekście ikonografii polskiego malarstwa historycznego, kojarzonej między innymi z twórczością Juliusza i Wojciecha Kossaków, a także inspiracji surrealizmem. W „Weselu” analizowane będą związki z malarstwem Stanisława Wyspiańskiego, Jacka Malczewskiego i Jana Matejki. „Przekładaniec”, inspirowany prozą Stanisława Lema, pozwoli natomiast przyjrzeć się obecności awangardy i estetyki konstruktywizmu w nietypowej dla Wajdy komedii science fiction.

Wrześniową część cyklu zakończy 25 września o godz. 12.00 pokaz filmu dokumentalnego „Andrzej Wajda: Moje inspiracje”. Po projekcji odbędzie się spotkanie z Markiem Żydowiczem, producentem i reżyserem-supervisorem filmu, a także dyrektorem Festiwalu CAMERIMAGE i Fundacji TUMULT. Rozmowa będzie okazją do poznania kulis powstawania dokumentu oraz do szerszej refleksji nad źródłami artystycznych inspiracji Wajdy i znaczeniem sztuki oraz malarstwa w jego filmowym języku.

Październik: „Wesele”, mniej znany Wajda i droga do mistrzostwa

7 października odbędzie się projekcja filmu „Wesele”. Po seansie zaplanowano spotkanie z Bożeną Pysiewicz – historyczką sztuki, kuratorką, teatrolożką i edukatorką, specjalizującą się w historii polskiego plakatu i kulturze wizualnej.

Spotkanie będzie poświęcone plastycznym inspiracjom i wizualnej konstrukcji filmu. Uczestnicy prześledzą obecność motywów zaczerpniętych z twórczości Jana Matejki, Jacka Malczewskiego, Aleksandra i Maksymiliana Gierymskich oraz Stanisława Wyspiańskiego. Stańczyk, Rejtan, Wernyhora, chochoł, kosy, złoty róg i motyw tańca nie są w filmie jedynie ilustracją dramatu – stają się elementami rozbudowanej narracji tworzonej przez kolor, światło, gest, kompozycję kadru i ruch kamery.

Druga część spotkania zostanie poświęcona plakatom do „Wesela” – od prac Waldemara Świerzego po realizacje współczesnych grafików, którzy kondensują wielowarstwowy film w jednym znaku, geście, kolorze lub symbolu.

8 października ponownie zaplanowano wykład Roberta Birkholca „O spotkaniu sztuk w Lotnej, Weselu i Przekładańcu”. Wydarzenie potrwa około dwóch godzin.

13 października widzowie zobaczą film „Piłat i inni”. Po projekcji odbędzie się spotkanie z Dianą Dąbrowską – filmoznawczynią, animatorką kultury i podkasterką, dyrektorką artystyczną Festiwalu Filmowego Hommage à Kieślowski w Sokołowsku oraz laureatką nagród Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej w kategorii krytyka filmowa. Jej wykład, zatytułowany „Wajda mniej znany”, będzie poświęcony adaptacji literackiej oraz obecności motywów zaczerpniętych z Mistrza i Małgorzaty Michaiła Bułhakowa. Spotkanie pozwoli przyjrzeć się mniej znanemu dziełu Wajdy i osadzić je w szerszym kontekście jego twórczych poszukiwań.

20 października odbędzie się przegląd „Od ucznia do mistrza. Andrzej Wajda i rówieśnicy w Szkole Filmowej”, trwający maksymalnie 110 minut. Po projekcji planowane jest spotkanie z Katarzyną Taras, filmoznawczynią i krytyczką filmową, doktor habilitowaną nauk humanistycznych oraz wykładowczynią Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi.

22 października o godz. 12.00 zaplanowano pokaz filmu dokumentalnego „Sygnowane: Andrzej Wajda”, trwającego 60 minut.

W październiku planowany jest również przegląd „Jak widzimy dzisiaj kino? Dla kogo robimy te filmy? Czego się spodziewamy? Andrzej Wajda i jego Szkoła”. Wydarzenie potrwa maksymalnie 120 minut, a po projekcji ma odbyć się spotkanie z filmowcami związanymi ze Szkołą Wajdy.

Listopad: spotkania z aktorami i twórcami Szkoły Wajdy

Listopadowa część programu rozpocznie się 8 i 9 listopada kolejnymi odsłonami przeglądu „Jak widzimy dzisiaj kino? Dla kogo robimy te filmy? Czego się spodziewamy? Andrzej Wajda i jego Szkoła”. Na 9 listopada planowane jest spotkanie z Wojciechem Marczewskim.

10 listopada odbędzie się projekcja filmu „Krajobraz po bitwie”. Po seansie planowane jest spotkanie z Danielem Olbrychskim.

Dzień później, 11 listopada, widzowie zobaczą „Pana Tadeusza”, a gościem spotkania ma być Grażyna Szapołowska.

12 listopada zaplanowano pokaz filmu „Powidoki” oraz spotkanie z Bogusławem Lindą, prowadzone przez Dianę Dąbrowską.

Cykl zakończy 13 listopada projekcja filmu „Tatarak” i spotkanie z Janem Englertem.

Bezpłatny udział i zapisy

Wszystkie wydarzenia odbędą się w siedzibie Fundacji TUMULT przy ul. Rynek Nowomiejski 28 w Toruniu. Wstęp jest wolny, jednak obowiązują zapisy pod adresem olga@ecfcamerimage.pl. Liczba miejsc jest ograniczona.

Godziny rozpoczęcia wydarzeń podano orientacyjnie i – w miarę możliwości szkół – mogą one zostać ustalone indywidualnie. Wrześniowy harmonogram jest zamknięty, natomiast program październikowy i listopadowy może zostać jeszcze zaktualizowany. Organizator zastrzega sobie prawo do zmiany terminów wydarzeń oraz zaproszonych gości.